De journalist, een bedreigde soort?

Een kopje koffie, een lekker ontbijtje en de krant, meer heb ik niet nodig om mijn dag goed te beginnen. Ja, ik hoor bij die minderheid die nog de ouderwetse, papieren versie van De Standaard leest. En ik ben er trots op. Want ik betaal tenminste voor mijn nieuws. 😉 Ik geef wel toe dat een overvloed aan nieuwssites, apps, sociale media en innovatieve tools de consument heel erg verleidt om nieuws gratis te consumeren.  Maar als toekomstige journaliste lijkt het me  toch ook een must om de sector op gelijk welke manier te steunen.  Let op: een moraliserende blog wil ik niet schrijven. Wel wil ik even stilstaan bij de uitdagingen die de journalistiek in de toekomst moet zien te overbruggen. In de toekomst zijn er niet veel zekerheden, maar dat de journalistiek stevige aanpassingen zal moeten doorvoeren, dat is wel zeker. Het stimuleringsfonds voor de journalistiek (SVDJ) ontwierp vier mogelijke toekomstscenario’s voor 2025.

 Schoenmaker blijf bij je leest

Journalisten zijn paradoxale wezens.  Ondanks hun kritische blik op de maatschappij zijn ze nogal conservatief wat hun biotoop betreft.  Volgens ex-journalist Frank De Graeve komt dat op verschillende aspecten terug. (de Smaele, H., 2017)  Op ethisch vlak streven journalisten naar de volledige waarheid en dat kan enkel via de betrouwbare, traditionele middelen.  Ze vallen ook terug op routines om tijd te besparen. Experimenteren met nieuwe tools kan niet wegens praktische overwegingen.  Bovendien hebben ze weinig vertrouwen in de nieuwe technologieën, want die kunnen falen. Hypes volgen journalisten ook niet, want die gaan te snel voorbij. En dan vloekt de traditionele, eerder gesloten aanpak ook nog eens met de transparantie van de sociale media.

Ondanks die terughoudendheid moet de journalistiek toch meegaan met die technologische innovaties, want de grote meerderheid van de bevolking is geen trouwe lezer van de krant. Het publiek heeft nood aan vernieuwing en de journalistiek mag niet achter de feiten aanhollen.

              “De traditionele media zijn hun monopolie kwijt”

Volgens Nadler en Vavrus (2015)  heeft de journalistiek dus te kampen met twee grote crisissen. Eerst en vooral de financiële crisis, zoals ik in mijn vorige blog besproken heb. De gratis nieuwssites bedreigen de traditionele media. Daarnaast is er nu ook een culturele crisis: “crisis of the cultural authority, legitimacy and norms of the model of professional journalism that rose to dominance in the age of print and broadcast news media” (Nadler & Vavrus, 2015: 71). Met andere woorden, de traditionele media zijn hun monopolie kwijt.  Dankzij internet en technologie kan iedereen nu heel gemakkelijk artikels publiceren. Zullen de traditionele media het blijven halen van die kleinere, innovatieve nieuwkomers?

Wat nu?

De technologische innovatie zet de traditionele waarden van de journalistiek in nauwe schoenen, dat is waar. Maar! De gevestigde media kunnen die nieuwe technieken natuurlijk ook zelf toepassen om een groter en vooral jonger publiek te bereiken.  De toekomst van de journalistiek  geeft enkele tips om nieuws aantrekkelijker te maken voor jongeren. Een nieuwe indeling of andere aanpak van bestaande thema’s, innovatieve processen en platformen kunnen de journalistiek in elk geval al een nieuwe boost geven.

 

giphy

Het is dus vooral de manier waarop de verschillende media omgaan met die innovatie, die doorslaggevend is. Technologie en innovatie hoeven dus niet perse bedreigend te zijn. Dat bewijzen The New York Times  en The Guardian.  De Belgische journalistiek kan nog een stevig duwtje in de rug krijgen wat die innovatie betreft. De vier scenario’s van de SVDJ schetsen hoe de toekomst van de journalistiek er zou kunnen uitzien. Ze gebruiken daarvoor onderstaand schema, gebaseerd op de acceptatie van technologie enerzijds en het maatschappelijk vertrouwen anderzijds.

schema assen

Macht van het publiek

Wisdom of the crowd kan een nieuwe vorm van journalistiek zijn. Zoals de naam al laat blijken, worden de economie en de maatschappij gedomineerd door kleine start-ups en virtuele samenwerkingsbanden. (SVDJ) De invloed van de overheid, van de bekende nieuwsmerken, van Facebook en van Google is ver te zoeken. De beslissing van wat nieuws is,  ligt nu niet alleen bij individuele journalisten, maar ook bij de mensen, bij de crowd zelf. Dit toekomstscenario is dus  vrij radicaal in de acceptatie van technologie en hanteert het principe ‘do-it-yourself’.  Crowdfunding en crowdsourcing zijn sleutelwoorden van die toekomst. Dit toekomstscenario sluit goed aan bij mijn vorige blog, waar het concept crowdfunding centraal stond.  Zoals ik daar al uitlegde, lijkt het me een heel goed en nobel principe.  De inbreng van het publiek kan heel interessante inzichten opleveren. Alternatieve journalistiek en onderzoeksprojecten krijgen de kans om uit te blinken. Zo krijgen minder ‘mainstream’-items ook de kans om gepubliceerd te worden. Toch denk ik niet dat Wisdom of the Crowd het ideale toekomstscenario is. De meeste mensen, waaronder ikzelf ook, hebben nu al last van een information overload. (Gynnild, 2014: 714) Als er dan enkel nog onafhankelijke nieuwssites zijn, zal dat effect nog groter worden. Ook financieel is het eerder een idyllisch dan een realistisch scenario. Mensen betalen nu eenmaal niet zo gemakkelijk voor hun nieuws. Liever geven ze het uit aan ‘ontspanning’, zoals Netflix of Spotify.

Een ander toekomstscenario, the Shire, sluit goed aan bij  de Wisdom of the Crowd. De overheid en de traditionele media hebben afgedaan, waardoor het principe van ‘do-it-yourself’ belangrijk wordt.  Er zijn veel kleinschalige, lokale, zelfredzame initiatieven die wél achterdochtig zijn tegenover de technologische innovatie. “Nieuws wordt vooral uitgewisseld op thematische community-sites, waaraan zowel burgerjournalisten als professionals bijdragen” (SVDJ) In die twee scenario’s speelt interactiviteit een heel belangrijke rol. Volgens mij is dat ook de hoofdbijdrage van die twee toekomstmogelijkheden. De manier waarop mensen nu nieuws consumeren is al anders. “News is now personalized and interactive; the audience is taking charge” (Sagan &Leighton, 2010: 119). In de toekomst zal dat nog veel meer het geval zijn door innovatieve tools.  Een aantal van die hippe, maar simpele tools komen aan bod in de volgende blogpost.

De grootsten aan de top

De volgende twee scenario’s rekenen er op dat het publiek graag geïnformeerd wil worden zonder actief deel te nemen.  A handful of 

social mediaapples gaat er vanuit dat een aantal megaconcerns (lees: Facebook en Google) alle macht zullen hebben. Ze bepalen de politieke, economische en maatschappelijke agenda. Alles wordt branded en via geïntegreerde ketens aangeboden. De technologie is onzichtbaar, maar overal aanwezig. Het wordt intuïtief bediend aan de hand van ondoorzichtige algoritmes. Dat wil dus zeggen dat het nieuws gepersonaliseerd en vermarkt wordt.  De meest traditionele media verdwijnen of concentreren zich op een bepaalde niche.

In mijn eerste blogpost ging het al over de enorme macht van Facebook en Google. In de VS vergaart 67%  van de bevolking nieuws via sociale media. (Vanhemelryck, K., 2017)  Dat is natuurlijk oké, maar het is dan wel heel belangrijk te weten dat dat nieuws niet willekeurig op je startpagina verschijnt. Facebook verpersoonlijkt het  nieuws. Als je grote fan bent van Bart de Wever, zal je enkel artikels krijgen op je startpagina waarin de politicus positief in beeld komt. Zo kom je in een filterbubbel terecht. Dat gebeurt aan de hand van ondoorzichtige algoritmes.

              “Als Facebook aan censuur doet, dan wordt het gevaarlijk…”

Hier en daar komen stemmen op die beweren dat Facebook haar  hoogtepunt voorbij is. Zo bestaan er nieuwe apps die zich enkel concentreren op nieuws. Op die manier moet je niet meer gebruik maken van Google of Facebook om aan nieuws te komen.  Slack is daar een voorbeeld van.

De Noorse krant Aftenposten publiceerde zelfs op de voorpagina een klachtenbrief gericht aan Mark Zuckerberg. (Sadri, Y., 2016) Ze leggen de nadruk op het feit dat hij ‘s werelds meest machtige redacteur is’. Facebook had de iconische foto van het naakte meisje in Vietnam verwijderd. Espen Egil Hansen, hoofdredacteur, beschuldigt Facebook zelfs van censuur.  Als Facebook aan censuur begint te doen, dan wordt het gevaarlijk…

Facebook vietnam

Het is duidelijk dat A handful of apples een radicaal voorstander is van technologische innovatie. Ze aanvaarden dus ook computational journalism ofwel robot journalism: artikels worden geschreven door algoritmen. Dat lijkt me een meer realistische toekomst dan de dominantie van Google of Facebook. Uit onderzoek blijkt dat het publiek artikels van algoritmen beter kwalificeert dan artikels van echte journalisten. Dat komt waarschijnlijk door het eerder negatieve beeld van de journalist en het beperkte vertrouwen van het publiek in de journalistiek. (Jung, J. et al., 2017)

Robot journalism

Zoals ik daarnet al zei, gedragen journalisten zich nogal conservatief tegenover innovatie. Ze voelen zich dan ook bedreigd door (het succes van) algoritmen. Het verlies of het nutteloos worden van hun job wordt hun grootste angst. Daardoor doen ze aan ‘boundary work’. (Jung et al., 2017:293) Dat is niet per se nodig, want journalisten en algoritmen kunnen ook complementair zijn.  Als algoritmen het basiswerk doen, kunnen journalisten zich concentreren op moeilijkere, langere en onderzoeksprojecten.  (Jung, J. et al., 2017) Natuurlijk is het wel negatief voor journalisten als die algoritmen de journalistieke autoriteit en gatekeeping zullen overnemen, zoals nu al het geval is bij de sociale media.

Het laatste toekomstscenario, Darwin’s Game, is dan ook wat terughoudender tegenover die technologische vernieuwing. Overheidsinstellingen en mediaondernemingen passen zich aan.  Ze stellen zich toegankelijker en transparanter op. Ze gaan spontaan in dialoog met het publiek en experimenteren met verschillende verdienmodellen.  Zo lukt het een aantal traditionele media om zich te herpakken. Het publiek stelt wel hogere eisen en is niet meer trouw aan één merk.  Ze willen altijd en overal zelf bepalen welk nieuws ze willen lezen, horen of zien.

Dit laatste scenario lijkt mij het meest realistische scenario. Het is een milde combinatie van verschillende innovaties en een grotere, maar spontane interactie met het publiek. Een aantal belangrijke mediaondernemingen voorkomen een overload aan informatie.

sociale media

De impact van sociale media blijft wel gevaarlijk. Sociale media kennen hun publiek beter. Zij hadden de overwinning van Donald Trump voorspeld, maar de journalisten vielen uit de lucht.  Het is dus belangrijk dat de journalistiek ook los komt van het blanke, mannelijke, ambitieuze, harde en cynische imago. (Jung, J. et al., 2017: 293) Ze denken te veel dat zij de mening van de hele maatschappij vertegenwoordigen, maar dat is zeker niet altijd het geval.  Nadler en Vavrus wijzen op het feit dat de journalistiek zich niet alleen technologisch moet vernieuwen, maar ook qua gender, ras, seksualiteit en klasse. (Nadler, A. & Vavrus, M., 2015) Uiteraard behoort dat tot een ander debat, maar het mag toch ook eens gezegd zijn.

Journalistiek heeft ook een publieke rol: de mensen informeren en educatie geven.  En die rol kan niet zomaar vervangen worden door algoritmen of door burgerjournalisten. (Nadler, A. & Vavrus, M., 2015) Enkel het laatste scenario, Darwin’s Game kan die rol blijven waarmaken. Te veel verschillende perspectieven of te veel interactie (zoals scenario 1 en 2) maken het te ingewikkeld voor de burger. Bovendien is het dan onmogelijk om het nieuws objectief weer te geven. En hoort objectieve journalistiek niet tot de basisvoorwaarde van een goede democratie? Of de toekomstscenario’s nu werkelijkheid worden of niet, ze schudden de sector in ieder geval goed wakker. Eén ding is zeker: een boeiende en uitdagende toekomst staat ons te wachten! Ik sta al te popelen…

 

Bronnenlijst:

De Smaele, H. (2017). Nieuwe media journalistieke innovatie. [Powerpoint-presentatie] Geraadpleegd via https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/blackboard/content/listContent.jsp?course_id=_772847_1&content_id=_20067972_1

Follows, T. (2016). The future of news.  Campaign,35, 1-3.

Gynnild, A. (2014). Journalism innovation leads to innovation journalism: The impact of computational exploration on changing mindsets. Journalism. 15(6), 713-730.

Jung, J. et al. (2017). Intrusion of software robots into journalism: The public’s and journalists’ perceptions of news written by algorithms and human journalists. Computers in Human Behavior. 71, 291-298.

Kasem, A., Van Waes, M.J.F., Wannet, K.C.M.E. & Van de Bunt Adviseurs. (2015). ‘Anders nog nieuws? Scenario’s voor de Toekomst voor de Journalistiek’. uitgebracht aan het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Rapport.

Kovack, B. (2009). The future of News.  Proceedings of the American Philosophical Society. 153(2), 134-139.

Nadler, A. & Vavrus, M. (2015). Critical Voices in the Future of News Debates. The Communication Review. 18(2), 71-81.

Sadri, Y. (2016, 9 september). Dit is de foto die Facebook pornografisch vindt, “Zuckerberg, besef dat u ’s werelds meest machtige redacteur bent”. Het Nieuwsblad. Geraadpleegd via http://www.nieuwsblad.be.

Sagan, P. & Leigton, T. (2010). The Internet & the future of news. Daedalus. Spring, 119-125.

Vanhemelryck, K. (2017). Online Journalism trends. [Powerpoint-presentatie], Geraadpleegd via https://docs.google.com/presentation/d/1AQAYjEhyZXViGhUbkhk7n-Y-gvfC3uwwSFDmB1SB5r0/edit#slide=id.ge50de6f76_3_0

Afbeeldingen:

https://www.svdj.nl/nieuws/vier-jaar-persinnovatie-sector-nog-op-zoek/ Geraadpleegd op 26 november 2017.

https://giphy.com/gifs/journalism-bIq1xBC1ylvhe/links  Geraadpleegd op 29 november 2017.

https://wronghands1.com/2012/07/13/social-media/ Geraadpleegd op 29 november 2017.

http://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20160909_02460806 Geraadpleegd op 26 november 2017.

De Smaele, H. (2017). Nieuwe media journalistieke innovatie. [Powerpoint-presentatie] Geraadpleegd via https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/blackboard/content/listContent.jsp?course_id=_772847_1&content_id=_20067972_1

Vanhemelryck, K. (2017). Online Journalism trends. [Powerpoint-presentatie], Geraadpleegd via https://docs.google.com/presentation/d/1AQAYjEhyZXViGhUbkhk7n-Y-gvfC3uwwSFDmB1SB5r0/edit#slide=id.ge50de6f76_3_0

 

 

Advertenties

One thought on “De journalist, een bedreigde soort?”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s